Uchwała Nr XXXIV/1030/2008
Rady miasta stołecznego Warszawy
z dnia 29 maja 2008 roku
w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie przez m.st. Warszawę umów na okres przekraczający rok budżetowy na realizację programu zdrowotnego „Program zdrowotny w zakresie profilaktyki i korekcji wad postawy dla uczniów klas IV szkół podstawowych na terenie m.st. Warszawy” na lata 2008 – 2010.
Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5, art. 18 ust. 2 pkt 10 oraz art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 
8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.) 
w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 oraz art. 48 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. 
o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.) Rada m.st. Warszawy uchwala, co następuje:

§ 1.	Wyraża się zgodę na zawarcie przez m.st. Warszawę umów na okres przekraczający rok budżetowy na realizację programu zdrowotnego „Program zdrowotny w zakresie profilaktyki i korekcji wad postawy dla uczniów klas IV szkół podstawowych na terenie m.st. Warszawy” na lata 2008 – 2010, stanowiący załącznik do uchwały, oraz zaangażowanie na ten cel środków finansowych, w wysokości:
1)	w roku 2008 – 1.310.000 PLN (słownie złotych: jeden milion trzysta dziesięć tysięcy);
2)	w roku 2009 – 1.310.000 PLN (słownie złotych: jeden milion trzysta dziesięć tysięcy);
3)	w roku 2010 – 1.310.000 PLN (słownie złotych: jeden milion trzysta dziesięć tysięcy).

§ 2.	Zobowiązania określone w § 1 zostaną pokryte z następujących dochodów m.st. Warszawy:
1)	opłaty skarbowej;
2)	podatku od czynności cywilnoprawnych;
3)	udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych.

§ 3.	Wykonanie uchwały powierza się Prezydentowi m.st. Warszawy.

§ 4.	Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
Przewodnicząca
Rady m.st. Warszawy
(-)
Ewa Malinowska-Grupińska

Załącznik 
do uchwały Nr XXXIV/1030/2008
Rady m.st. Warszawy
z dnia 29 maja 2008 r.
w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie przez m.st. Warszawę umów na okres przekraczający rok budżetowy na realizację programu zdrowotnego „Program zdrowotny w zakresie profilaktyki i korekcji wad postawy dla uczniów klas IV szkół podstawowych na terenie m.st. Warszawy” na lata 2008 – 2010.

Program zdrowotny w zakresie profilaktyki i korekcji wad postawy dla uczniów klas IV szkół podstawowych na terenie m.st. Warszawy.

I.	UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA „PROGRAMU ZDROWOTNEGO 
W ZAKRESIE PROFILAKTYKI I KOREKCJI WAD POSTAWY DLA UCZNIÓW KLAS IV SZKÓŁ PODSTAWOWYCH NA TERENIE M.ST. WARSZAWY”, zwanego dalej „Programem”.

1.	Opis problemu zdrowotnego
Szybkie tempo zmian zachodzących w środowisku wpływa na człowieka w sposób bardzo niekorzystny. Człowiek w swych mechanizmach adaptacyjnych często nie nadąża za rozwojem cywilizacji. Wynikiem tego są różne schorzenia narządu ruchu oraz wady postawy i budowy ciała. Dominują wśród nich wady kręgosłupa i stóp. Współczesny człowiek większość swojego życia spędza w pozycji siedzącej (w szkole, samochodzie, biurze, przed telewizorem, przy komputerze). Nadwaga, osłabione mięśnie, brak ruchu sprawiają, że kręgosłup musi wykonywać pracę ponad jego aktualne możliwości. Utrzymanie równowagi i kontrola prawidłowej postawy są złożoną czynnością ruchową, która może być zaburzona przez różne czynniki prowadzące do wad postawy. Wszelkie odchylenia od idealnej postawy są zagrożeniem dla naszego zdrowia i zwiastunem mogących pojawić się z czasem dolegliwości. 
Wady postawy to utrwalone w układzie kostnym odchylenia od ogólnie przyjętych cech postawy prawidłowej, właściwej dla danej kategorii wieku, płci i typu budowy. 
W osobniczym rozwoju postawy ciała wyróżnia się dwa posturogenne okresy, 
w których nasila się występowanie wad postawy. Są to okresy krytyczne dla procesu kształtowania się postawy (pierwszy okres przypada na 7 rok życia i nosi nazwę "szkolnego", drugi okres przypada na etap skoku pokwitaniowego). Okres szkolny przypada na wiek 6-7 lat i związany jest ze zmianą trybu życia dziecka. Istota tej zmiany tkwi w przejściu ze swobodnego, indywidualnie regulowanego przez dziecko ruchu, wysiłku i odpoczynku, w narzucony kilkugodzinny system przebywania w pozycji siedzącej. Okres skoku pokwitaniowego jest okresem ogromnej dysharmonii rozwojowej. Okres ten przypada na wiek 12 - 15 lat u dziewcząt oraz 12 - 16 lat u chłopców. Następuje wówczas szybki rozwój kośćca, za którym nie nadąża rozwój mięśni. Postawa zmienia się w ciągu dnia pod wpływem różnorodnych bodźców. Dobre samopoczucie, chęć dobrej prezencji pobudza do przyjęcia lepszej postawy. Przygnębienie, zmęczenie, brak snu, złe samopoczucie, nadmierna nerwowość sprzyjają utrwalaniu nieprawidłowej postawy ciała. 
Z uwagi na przyczyny powstawania wady postawy możemy podzielić na dwie grupy: wady wrodzone i wady nabyte. Do wad nabytych należą wady powstałe na skutek przebytych chorób - wady rozwojowe oraz wady, które powstały na skutek zaburzenia nawyku prawidłowej postawy ciała - wady nawykowe. Wady nabyte rozwojowe powstają najczęściej w wyniku: krzywicy, gruźlicy i choroby Scheuermanna. Wady nabyte nawykowe powstają w wyniku działania na nasz organizm czynników środowiskowych, morfologicznych oraz fizjologicznych. Wszelkie wady postawy wpływają ujemnie nie tylko na wygląd i sylwetkę, ale również ograniczają ruchomość kręgosłupa doprowadzając często do kalectwa.
Istnieje konieczność wdrożenia programu o charakterze edukacyjno – prewencyjnym. Zadania przewidziane do realizacji w programie dotyczą wiedzy, umiejętności, kształtowania postawy oraz aktywności ruchowej. Zadania związane z wczesnym wykrywaniem wad postawy oraz ich korekcją wzajemnie się uzupełniają, co powinno się przyczynić do wszechstronnego rozwoju dziecka i indywidualizacji procesu korekcji wad postawy. 
2.	Główne czynniki ryzyka wad postawy:
1)	środowiskowe:
a)	siedzący tryb życia, zbyt mała ilość ruchu zwłaszcza na świeżym powietrzu,
b)	niewłaściwe obuwie i ubiór,
c)	nieodpowiednie noszenie teczki z książkami,
d)	niedostosowanie ławki szkolnej lub stanowiska pracy do warunków fizycznych dziecka,
e)	złe oświetlenie miejsca pracy,
f)	zła odległość od tablicy w szkole,
g)	złe warunki bytowe i higieniczne jak niedożywienie, zmęczenie, brak snu,
2)	morfologiczne:
a)	zaburzenie napięcia mięśni powstałe na skutek choroby lub przemęczenia (na przykład siedząca praca w pochylonej pozycji lub długotrwałe stanie 
z pochyleniem tułowia),
3)	fizjologiczne:
a)	zaburzenia czucia głębokiego, wady wzroku lub słuchu mogą utrwalać nawyk nieprawidłowego ustawienia ciała (na przykład krótkowzroczność bądź ubytki w polu widzenia lub jednostronna wada słuchu bywają przyczyną asymetrycznego trzymania głowy).
3.	Prawdopodobne czynniki ryzyka:
1)	niewłaściwa dieta, niedoborowa pod względem zawartości wapnia 
i białka,
2)	zbyt mała ilość czasu spędzanego na słońcu (niedobory witaminy D),
3)	utrwalone nieprawidłowe czynności nawykowe.
II.	CELE OGÓLNE I SZCZEGÓŁOWE PROGRAMU
1.	Cel główny:
1)	wczesne wykrywanie wad postawy ciała, szczególnie skolioz, u dzieci 
z określonej populacji,
2)	zmniejszenie odsetka dzieci z nierozpoznanymi wadami postawy,
3)	zapobieganie progresji oraz odległych następstw wynikających ze zmian 
w układzie kostno-stawowym,
4)	zdefiniowanie w badanej populacji liczby uczniów z wadami postawy, określenie stopnia zawansowania zmian oraz w zależności od stwierdzonego w badaniu stanu, zakwalifikowanie danego ucznia do dalszego postępowania medycznego,
5)	rozpoznanie skali problemu wad postawy oraz potrzeb zdrowotnych uczniów szkół warszawskich.
2.	Cele pośrednie:
1)	zwiększenie świadomości zdrowotnej uczniów i ich rodziców/opiekunów 
w zakresie wad postawy,
2)	wykrycie istniejących zaburzeń statyki ciała,
3)	zapobieganie progresji wad postawy,
4)	zapewnienie prawidłowego rozwoju aparatu mięśniowego, stabilizującego układ kostno-stawowy,
5)	poprawa ogólnej sprawności ruchowej,
6)	korekta istniejących zaburzeń statyki ciała i doprowadzenie, o ile to możliwe, do stanu prawidłowego.
III.	SPOSÓB REALIZACJI DZIAŁAŃ NA POSZCZEGÓLNYCH ETAPACH PROGRAMU
Program będzie realizowany przez lekarzy specjalistów chirurgów dziecięcych, ortopedów 
z wieloletnim stażem (lekarz ze specjalizacją w dziedzinie rehabilitacji medycznej lub balneologii i medycyny fizykalnej, magister rehabilitacji, fizykoterapii lub wychowania fizycznego ze specjalnością z rehabilitacji ruchowej lub gimnastyki leczniczej, pielęgniarka/rejestratorka medyczna, pielęgniarka w środowisku nauczania i wychowania). Badania wykonywane przez kwalifikowany personel umożliwiają wczesne wykrycie 
i monitorowanie wad postawy u uczniów przed okresem intensywnego wzrostu. Badaniami zostaną objęte dzieci z IV klas szkół podstawowych na terenie m.st. Warszawy.
1. Tryb zapraszania uczestników do Programu
Dla osiągnięcia zamierzonych celów dyrektorzy szkół oraz rodzice uczniów klas IV zostaną poinformowani i poproszeni o wyrażenie zgody na wzięcie udziału w Programie przez Biuro Edukacji Urzędu m.st. Warszawy na jednym ze spotkań organizowanych z rodzicami przez szkołę. Akcję informacyjną o Programie przeprowadzą realizatorzy programu.
2. Populacja objęta Programem
Populacją objętą programem jest populacja uczniów klas IV szkół podstawowych. Liczba uczestników programu wynosi około 12 000 osób.
3.	Niezbędne działania na poszczególnych etapach realizacji Programu
Badania ortopedyczne przeprowadzone zostaną w szkole. W celu realizacji programu konieczne jest wyrażenie zgody przez rodzica/opiekuna prawnego na uczestnictwo ucznia 
w Programie.
Porada na etapie podstawowym obejmuje:
1)	uzyskanie zgody od rodzica/opiekuna prawnego na uczestnictwo ucznia 
w realizacji programu,
2)	przeprowadzenie wywiadu z uczestnikiem programu,
3)	w pierwszym etapie programu wyznaczeni i wskazani w ofercie przez realizatora programu lekarze na podstawie wstępnego badania ortopedycznego oraz ewentualnych badań radiologicznych kwalifikują badanego ucznia do dalszej opieki medycznej,
4)	w przypadku stwierdzenia odchyleń od stanu prawidłowego pogłębienie diagnostyki przez wykonanie odpowiednich badań radiologicznych (w ramach kontraktu zawartego z Narodowym Funduszem Zdrowia):
a)	RTG kręgosłupa w projekcji P-A oraz bocznej,
b)	RTG miednicy – stawów biodrowych w projekcji P-A, 	
5)	udokumentowanie wyniku badania w „Karcie badania ortopedycznego” (Karta Badania Ortopedycznego - pozwala na zebranie informacji o uczniu. Karta zakładana jest dla każdego ucznia uczestniczącego w programie. W Kartę wpisywane są również zalecenia, co do dalszego postępowania. Karta wypełniana jest w 3 egzemplarzach w tym jeden przekazywany jest rodzicom lub opiekunom prawnym badanego ucznia),
6)	przedstawienie zaleceń dotyczących dalszego postępowania w przypadku wykrycia wady postawy u dziecka,
7)	przekazanie rodzicom dziecka wiedzy o charakterze stwierdzonej wady wraz 
z określeniem rokowania,
8)	ustalenie indywidualnego planu ćwiczeń korekcyjnych, dostosowanego do rodzaju wady postawy występującej u danego dziecka (Biuro Polityki Zdrowotnej Urzędu m.st. Warszawy nie determinuje rodzaju ćwiczeń korekcyjnych. Ćwiczenia te powinny zostać dobrane indywidualnie dla każdego dziecka uczestniczącego w programie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną w przedmiotowym zakresie),
9)	przekazanie dziecku oraz rodzicom wiedzy niezbędnej do wykonywania ćwiczeń korekcyjnych w warunkach domowych (np. w formie graficznego instruktażu ćwiczeń),
10)	ocena efektywności zaleconego postępowania oraz jego ewentualna modyfikacja,
11)	inicjowanie konsultacji lekarskich w trybie pilnym w sytuacjach tego wymagających,
12)	prowadzenie rejestru uczestników programu,
13)	w porozumieniu z lekarzem modyfikowanie ćwiczeń korekcyjnych, 
14)	ustalenie terminów wizyt kontrolnych oraz ich monitorowanie,
15)	aktywowanie rodziców lub opiekunów prawnych dziecka do przeprowadzenia wizyty kontrolnej,
16)	koordynator programu podejmuje działania zmierzające do rozpropagowania 
i nagłośnienia programu,
17)	lekarz wykonujący badania, w trakcie realizacji programu zobowiązany jest do współpracy z pielęgniarką w środowisku nauczania i wychowania oraz udzielania rodzicom uczniów wszelkich informacji,
18)	objęcie kwalifikowaną opieką medyczną uczniów ze stwierdzonymi wadami postawy (zakwalifikowanymi do grupy ryzyka).

Procedura diagnostyczna obejmuje:
1)	określenie obciążeń w kierunku wstępowania wad postawy,
2)	ocena postawy, chodu, wyglądu pleców i ustawienia łopatek badanego oraz klatki piersiowej,
3)	wykonanie badania fizykalnego oceniającego wady postawy wraz 
z testem zgięciowym Adamsa, próba palce-podłoga,
4)	ocena ustawienia miednicy, objawy Trendelenburga,
5)	ocena kończyn górnych i dolnych,
6)	wykonanie badania radiologicznego potwierdzającego wykrycie wady postawy (w ramach kontraktu zawartego z Narodowym Funduszem Zdrowia),
7)	na podstawie przeprowadzonych badań – określenie dalszego trybu postępowania medycznego.
IV.	WSKAZANIE DALSZYCH PROCEDUR DIAGNOSTYCZNYCH 
I LECZNICZYCH
W przypadku występowania wad postawy - wskazanie konieczności dalszego postępowania diagnostycznego.
V.	WSKAŹNIKI DO MONITOROWANIA OCZEKIWANYCH EFEKTÓW
1.	Zgłaszalność na badania:
1)	liczba uczniów w populacji określonej w programie,
2)	liczba uczniów uczestniczących w realizacji programu.
2.	Efekty badań:
1)	określenie liczby uczniów z wadami postawy,
2)	określenie rodzajów wad postawy,
3)	liczba uczniów zakwalifikowanych do dalszego postępowania medycznego,
4)	rozpoznanie rozpowszechnienia problemu w zakresie wad postawy.
VI.	CZAS TRWANIA PROGRAMU
Program będzie realizowany w latach 2008 - 2010.

PROGRAM PROFILAKTYKI I KOREKCJI WAD POSTAWY
Indywidualna Karta Badania Ortopedycznego 
Imię i Nazwisko ucznia		Klasa	IV	
	
Data urodzenia		PESEL		
	
Szkoła Podstawowa Nr		Adres		

Wywiad ogólny	
Krótki opis:	
	
Wzrost (w cm)		Ciężar ciała	 	Uwagi		

 - wpisać „nadwaga” lub „niedowaga”
Aktywność ruchowa	< 8 godzin dziennie w pozycji siedzącej	> 8 dziennie w pozycji siedzącej	

 - właściwe zakreślić
Badanie ortopedyczne (stan ogólny statyczny)	
Kręgosłup:	szyjny	
	
	piersiowy	
	
	Lędźwiowo- krzyżowy	

Obręcz barkowa	
	
Kończyna górna	prawa	
	
	lewa	
	
Klatka piersiowa	
	
Miednica i stawy biodrowe	
	
Kończyna dolna	prawa	
	
	lewa	
	
Stawy kolanowe	prawy	
	
	lewy	
	
 Stopa	prawa	
	
	lewa	
	
 - określić odchylenie od stanu prawidłowego lub wpisać bz. jeśli zmian nie stwierdzono. 

Badanie ortopedyczne (stan ogólny dynamiczny)	
Cechy chodu	
	
Fazy chodu	
	
Uwagi dodatkowe		
 - określić odchylenie od stanu prawidłowego (np. chód utykający) lub wpisać bz. jeśli zmian nie stwierdzono. 

Badanie radiologiczne	tak	nie	
Opis:	
 - właściwe zakreślić (tylko w przypadku stwierdzenia zmian w badaniu przedmiotowym lub weryfikacji rozpoznania. Kręgosłup w projekcji P-A oraz bocznej, miednica - stawy biodrowe w projekcji P-A.) 

Rozpoznanie	
	
 - w języku polskim 

Wskazania i zalecenia	

……………..........			………………………….
Miejscowość, data                                                                                                                                  Podpis i pieczątka lekarza